Een heidense kerktoren

19 december 2016 door Dirk Huylebrouck in foutje!, vrijzinnigheid, wiskunde

In deze kerstperiode sieren sterren de publieke ruimte, tot vreugde van de wiskundigen, want vele stervormen zijn bekende veelhoeken of veelvlakken. Merkwaardig is de heidense vijfhoekige ster op de kerktoren van het West-Vlaamse Keiem, terwijl het kerststalletje in Holsbeek precies door een onenigheid met niet-gelovigen werd gebannen.
Het pentagram op een kerk in het West-Vlaamse Keiem (rechts) is een symbool van occulte genootschappen (links).

Het pentagram op een kerk in het West-Vlaamse Keiem (rechts) is een symbool van occulte genootschappen zoals de 'Rozenkruisers' (links).

Een joggende namiddag van mijn woonplaats Oostende naar Middelkerke bracht mij langs de zeedijk tot bij de wegsplitsing net voor Middelkerke. In deze kerstperiode staan daar drie kubussen op één hoekpunt. Al zijn ze niet alle drie even strak uitgevoerd (de middelste zakt door), ze doen wel denken aan niet vanzelfsprekende geometrische vraagstukken, zoals ‘teken de vlakke zeshoekige doorsnede van een kubus’, of ‘teken het Atomium met negen zichtbare bollen, gezien vanaf de Heizel’.  Daar slaagt zelfs menig architect uit Brussel niet in, test dit maar tijdens een kerst- of nieuwjaarsreceptie (hier is de oplossing).

Kubussen in Middelkerke

Kubussen in Middelkerke.

Het bracht mij op het idee om even verder te kijken, en, wat bleek, nabij het winkelcentrum van Middelkerke staat zowaar een reuzengroot Kepler-Poinsot-lichaam, namelijk een bijna ‘grote sterdodecaëder’. Het schijnt geen perfect juist regelmatig lichaam, want de punten schijnen iets te lang, maar goed, het is een hele verbetering in vergelijking tot de voorafgaandelijke figuratieve beeldjes die er stonden. Nog verder, in Nieuwpoort, bleek de winkel ‘Ricochet’ klanten aan te trekken met een zevenhoekige vlakke ster in de etalage, maar de verkoopster gaf wel toe dit decorstuk gewoon bij een Zweedse meubelwinkel gekocht te hebben.

Een Kepler-Poinsotster in Middelkerke en een zevenhoekige vlakke ster in Nieuwpoort.

Een Kepler-Poinsotster in Middelkerke en een zevenhoekige vlakke ster in Nieuwpoort.

Wiskundig zijn dergelijke sterren zeker interessant: niet alleen duurde het 1800 jaar vooraleer de lichamen van Kepler-Poinsot de vijf Platonische lichamen opvolgden als nieuwe regelmatige veelvlakken, de diagonaal van een vijfhoek of pentagram met zijde 1 is ook gelijk aan de beroemde (of beruchte?) gulden snede of 1,618.... Ook de punt van een vijfhoekige ster staat in deze gulden snedeverhouding (zie figuur). Tijdens een rit in Nederland was ik dan ook blij verrast om in een Texaco-tankstation, waarvan het logo een vijfhoekige ster is, te mogen tanken aan 1,619 euro per liter, en dat was op één tiende van een cent na het gulden getal. Het pentagram is ook het onderwerp van een leuke puzzel: “Hoe kan men 10 bomen schikken in 5 rechte rijen van 4 bomen elk?” Een vraagstuk om de aandacht van een groot publiek mee vast te houden tijdens menige eindejaarbijeenkomst.

De gulden snede in een vijfhoekige ster, in een Nederlands tankstation (of toch bijna), en 10 bomen in 5 rechte rijen van 4.

Esoterisch of occult geïnspireerde bezigheidstherapeuten wijzen naar de vierduizend jaar oude symboliek van het pentagram: het zou het symbool geweest zijn van de wiskundige Pythagoras. Precies door deze verwijzing naar de wiskunde kreeg het pentagram in de middeleeuwen, toen alleen de godsdienst centraal mocht staan, een negatieve connotatie. In de 19de eeuw werden de tovenarijadepten nog preciezer: met de punt omhoog duidt de vijfhoekige ster naar de hemel, met de punt omlaag naar de hel en Satan. De vrijmetselarij gebruikt het symbool van de "Vlammende Ster", dat is een vijfhoekige ster met in het midden de letter G, die verwijst naar de ‘Grote Geometer’, het Opperwezen voor vele vrijzinnigen.

Ongelovige vijfhoekige onzin.

Bij wijze van compromis zou de gewraakte kerststal van Holsbeek een vijfhoekige ster kunnen krijgen met een door ‘ongelovigen’ geliefde vorm. Het volstaat om zoals bijvoorbeeld bij de kerststal in Hove vlammetjes rondom de ster te plaatsen met eventueel een G in het midden. Ofwel kunnen de zijden van de ster worden doorgetrokken zodat de vijfhoekige ster de vorm krijgt van deze van de kerktoren van Keiem, en zowel gelovigen als ongelovigen in een passende feeststemming kunnen zijn.

 


Een reactie op “Een heidense kerktoren”

Een reactie geven